Thoát[X]

Kinh tế ngầm ở Việt Nam

Kinh tế ngầm là khái niệm không xa lạ gì đối với các nước phát triển, nhưng lại là một hiện tượng mới ở các nước đang phát triển, đặc biệt là ở các nước có nền kinh tế chuyển đổi từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường. Không nằm ngoài ngoại lệ, Việt Nam tồn tại song song 2 loại hình nền kinh tế chính thức và nền kinh tế “ngầm”.

Kinh tế ngầm là gì ?

Nền kinh tế chính thức được lý giải là nền kinh tế mà Chính phủ và các thể chế tài chính định lượng được tổng sản phẩm quốc nội (GDP), các thu nhập về thuế,  các đóng góp về an sinh xã hội, xác định được số lượng việc làm và những chỉ tiêu khác. Trong khi đó, nền kinh tế ngầm hay còn gọi là nền kinh tế phi chính thức là tất cả các khoản tiền và việc làm được tạo ra bên ngoài nền kinh tế chính thức, bất kể việc nền kinh tế này được cho là hợp pháp hay bất hợp pháp.

Thực trạng nền kinh tế ngầm ở Việt Nam

Vậy quy mô của nền kinh tế ngầm Việt Nam hiện nay là bao nhiêu? Câu hỏi thú vị này có lẽ đã được giải đáp phần nào khi mới đây một nghiên cứu được đăng trên tạp chí International Journal of Economics and Finance của Tiến sĩ Võ Hồng Đức (thuộc Đại học Mở TP.HCM và là thành viên của Cơ quan Điều hành Kinh tế Tây Úc) đã giúp khám phá ra nhiều điều đáng suy ngẫm về nền kinh tế ngầm Việt Nam.Theo đó, quy mô của nền kinh tế ngầm hiện vào khoảng 27%, thuộc hàng cao so với các quốc gia khác ở Đông Nam Á. Điều đáng ngại hơn là tốc độ gia tăng quy mô kinh tế ngầm của Việt Nam là nhanh nhất trong giai đoạn 1999-2014, tăng gần gấp đôi kể từ năm 1999.

Diện mạo kinh tế ngầm ở Việt Nam hiện nay khá đa dạng, biểu hiện ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề, đó là:

– Những hộ kinh doanh nhỏ, thu nhập thấp không phải đăng ký kinh doanh theo qui định của pháp luật.

– Các hộ kinh doanh cá thể không đăng ký kinh doanh.

– Có đăng ký kinh doanh, nhưng hoạt động kinh doanh không đúng theo qui định của pháp luật như:  kinh doanh các ngành, nghề ngoài ngành, nghề đăng ký kinh doanh; không ghi chép và báo cáo tất cả các hoạt động kinh doanh, giấu doanh thu, lợi tức; có thuê lao động nhưng không hợp đồng lao động, không đăng ký lao động; kinh doanh các ngành, nghề phải có giấy phép mà không xin phép…

– Kinh doanh các ngành, nghề tư nhân không được quyền kinh doanh.

   Lợi ích của kinh tế ngầm

  Dưới cái nhìn khách quan, nền kinh tế ngầm mang lại nhiều giá trị về mặt kinh tế. Có đến hàng triệu người trên thế giới sống nhờ vào những công việc lặt vặt được xếp vào dạng Kinh tế ngầm, chẳng hạn như tại Chợ Giời ở Hà Nội hay ở chỗ nào đó, chỉ cần bày ra vài sản phẩm hoặc dịch vụ sửa chữa nào đó là có thể kiếm sống qua ngày. Hình ảnh này rất phổ biến, mặc dù thu nhập rất thấp nhưng nếu không có nó, họ sẽ sống dựa vào đâu? Nói đến tầm kinh tế vĩ mô, thu nhập từ các hoạt động ngầm này có thể sẽ được các cá nhân chi tiêu trên thị trường chính thức và góp phần làm tăng GDP quốc gia.Hơn thế kinh tế ngầm cho phép một Quốc gia tồn tại trong giai đoạn kinh tế suy thoái. Bằng chứng sinh động nhất có lẽ là vào năm 1986- giai đoạn khó khăn nhất kể từ khi thực hiện đổi mới, một trong những yếu tố hỗ trợ cho nền kinh tế vực dậy là nhờ vào khu vực kinh tế ngầm. Khu vực này đã lấp được khoảng trống thiếu hụt về việc làm và thu nhập đối với một bộ phận lớn lao động, góp phần xóa đói giảm nghèo. 
Hơn thế khi nền kinh tế Việt Nam dù trải qua nhiều biến động do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính thế giới nhưng đời sống người dân vẫn không bị tác động mạnh, thậm chí một bộ phận không nhỏ người lao động đã có cuộc sống khá hơn. Nguyên do là đâu? Câu trả lời là do GDP tiềm ẩn dưới dạng vàng, đô la và bất động sản-trá hình của kinh tế ngầm.

   Tác hại của kinh tế ngầm với các doanh nghiệp và nền kinh tế quốc dân

Bên cạnh những lợi ích mà kinh tế ngầm mang lại thì tiềm ẩn trong nó là hàng loạt bất lợi cho chính bản thân doanh nghiệp và cho nền kinh tế Việt Nam nói chung:

Thứ nhất, kinh tế ngầm hạn chế cơ hội và qui mô kinh doanh do mối quan hệ góp vốn chủ yếu dựa trên quan hệ gia đình, họ hàng, thân quen, không thể phát triển đến qui mô lớn để tận dụng được lợi thế qui mô.

Thứ hai, kinh tế ngầm tạo ra dư địa lớn cho công chức nhà nước sách nhiễu, đòi hối lộ và lạm dụng quyền lực phục vụ ý đồ, lợi ích cá nhân.

Thứ ba, kinh tế ngầm tác động bất lợi đến môi trường kinh doanh: Tạo ra môi trường kinh doanh không bình đẳng, không đáng tin cậy, bất lợi cho người kinh doanh trung thực, bất lợi cho khu vực chính qui;  tạo nên những yếu tố bất ổn,  nhiều rủi ro khi quyết định đầu tư; không khuyến khích và thúc đẩy đầu tư dài hạn, đầu tư qui mô lớn, đầu tư phát triển nguồn nhân lực…

Thứ tư, kinh tế ngầm sẽ không cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác để hoạch định các chính sách vĩ mô hợp lý; hiệu lực của các chính sách, hiệu lực quản lý nhà nước, hiệu lực luật pháp cũng hết sức hạn chế, thậm chí bị chệch hướng, vô hiệu hóa.

Thứ năm, kinh tế ngầm sẽ làm cho doanh nghiệp và sản phẩm của họ giảm năng lực cạnh tranh ở tầm quốc gia, khó có thể hội nhập được với các hoạt động thương mại quốc tế, không tận dụng được các cơ hội có được nhờ hội nhập, và rất dễ bị ra khỏi dòng vận động của kinh tế quốc tế. Một nền kinh tế như vậy có nguy cơ đẩy nước ta càng tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước khác, kể cả các nước trong khu vực.

   Đi tìm nguyên nhân

Ngoài nguyên nhân cơ bản là do trình độ phát triển thấp của nền kinh tế, tính tự cung tự cấp của kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu, tham nhũng, còn có một số nguyên nhân đáng lưu ý: Trước hết phải kể đến hệ thống chính sách pháp luật còn nhiều lỏng lẻo, chồng chéo lên nhau, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cá nhân trục lợi. Bên cạnh đó, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất gây ra nền kinh tế ngầm là sự gia tăng thuế và gánh nặng đóng góp an sinh xã hội, mức thuế càng cao thì tinh thần đóng thuế càng thấp; khuyến khích người lao động gia nhập vào nền kinh tế ngầm để tránh thuế . Các nghiên cứu đã kết luận rằng trong nền kinh tế chính thức, thu nhập ròng càng tăng thì lực lượng lao động trong nền kinh tế ngầm càng giảm. Hơn nữa, khoảng cách giữa thu nhập trước và sau thuế càng tăng thì động cơ để người lao động tham gia vào nền kinh tế ngầm càng lớn. Sự khác biệt giữa thu nhập trước và sau thuế phụ thuộc rất nhiều vào hệ thống an sinh xã hội và gánh nặng thuế. Do đó, chính sách thuế và mức đóng góp vào an sinh xã hội là nhân tố quan trọng của việc tồn tại và phát triển của kinh tế ngầm. Yếu tố tâm lý xã hội cũng ảnh hưởng đáng kể- che giấu sự giàu có, che giấu thu nhập.

  Giải pháp

– Một là, nhà nước phải tăng cường hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện công khai, minh bạch, hạn chế cơ hội cho sự quan liêu, tham  nhũng, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh.

– Hai là, thắt chặt quản lý thu thuế, tăng hiệu quả của thu thuế, rà soát và xóa bỏ những khoản phí, lệ phí vô lý, đảm bảo công bằng giữa các đối tượng nộp thuế.

– Ba là, thúc đẩy cạnh tranh thị trường lành mạnh, tạo cơ chế tốt cho sự hòa nhịp giữa khu vực kinh tế chính quy và phi chính quy.

– Bốn là,  phát triển thị trường lao động, xóa bỏ các rào cản, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; quy hoạch các khu vực kinh tế có định hướng, cân đối giữa thành thị và nông thôn.

– Năm là, ngân hàng nên đẩy mạnh phát triển hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt, đảm bảo mọi giao dịch đều được kiểm soát, tránh tình trạng trốn thuế, bất hợp pháp.

Như vậy, sự tồn tại của khu vực kinh tế ngầm là một quy luật khách quan, là một phần quan trọng của nền kinh tế. Vì vậy, nhà nước nói chung, mỗi một doanh nghiệp, cá nhân nói riêng cần có những hướng đi thích hợp, hài hòa giữa khu vực chính thức và phi chính thức, đưa nền kinh tế phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.

Tài liệu tham khảo

http://www.ncseif.gov.vn/sites/vie/Pages/nhandienkinhtengamo-nd-15861.html

http://finance.tvsi.com.vn/News/20141020/294267/khi-bong-ma-kinh-te-ngam-lon-dan.aspx

http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_ng%E1%BA%A7m

Loading...

GÓP Ý BÀI VIẾT

wau